|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.290. अध्यायः 290
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
वीरभद्रेण दक्षयज्ञभङ्गः॥ 1॥ दक्षकृतस्तुतिप्रसन्नेन रुद्रेण दक्षाय वरदानम्॥ 2॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
जनमेजय उवाच। 12-290-0x(6411)(76914)
प्राचेतसस्य दक्षस्य कथं वैवस्वतेन्तरे।
विनाशमगमद्ब्रह्मन्हयमेधः प्रजापतेः। 12-290-1(76915)
`कथं स चाभवद्ब्रह्मन्हयमेव प्रजापतेः॥' 12-290-1x(6412)
देव्या मन्युकृतं मत्वा क्रुद्धः सर्वात्मकः प्रभुः।
प्रसादात्तस्य दक्षेण स यज्ञः संधितः कथम्।
एतद्वेदितुमिच्छेयं तन्मे ब्रूहि यथातथम्॥ 12-290-2(76916)
वैशम्पायन उवाच। 12-290-3x(6413)
पुरा हिमवतः पृष्ठे दक्षो वै यज्ञमाहरत्।
गङ्गाद्वारे शुभे देशे ऋषिसिद्धनिषेविते॥ 12-290-3(76917)
गन्धर्वाप्सरसाकीर्णे नानाद्रुमलतावृते।
ऋषिसङ्घैः परिवृतं दक्षं धर्मभृतां वरम्॥ 12-290-4(76918)
पृथिव्यामन्तरिक्षे च ये च स्वर्लोकवासिनः।
सर्वे प्राज्जलयो भूत्वा उपतस्थुः प्रजापतिम्॥ 12-290-5(76919)
देवदानवगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः।
हाहा हूहूश्च गन्धर्वौ तुम्बुरुर्नारदस्तथा॥ 12-290-6(76920)
विश्वावसुर्विश्वसेनो गन्धर्वाप्सरसस्तथा।
आदित्या वसवो रद्राः साध्याः सह मरुद्गणैः॥ 12-290-7(76921)
इन्द्रेण सहिताः सर्वे आगता यज्ञभागिनः।
ऊष्मपाः सोमपाश्चैव धूमपा आज्यपास्तथा॥ 12-290-8(76922)
ऋषयः पितरश्चैव आगता ब्रह्मणा सह।
एते चान्ये च बहवो भूतग्रामाश्चतुर्विधाः॥ 12-290-9(76923)
जरायुजाण्डजाश्चैव सहसा स्वेदजोद्भिजैः।
आहूता मन्त्रिताः सर्वे देवाश्च सह पत्निभिः॥ 12-290-10(76924)
विराजन्ते विमानस्था दीप्यमाना इवाग्नयः।
तान्दृष्ट्वा मन्युनाऽऽविष्टो दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्॥ 12-290-11(76925)
नायं यज्ञो न वा धर्मो यत्र रुद्रो न इज्यते।
वधबन्धं प्रपन्ना वै किंनु कालस्य पर्ययः॥ 12-290-12(76926)
किंनु मोहान्न पश्यन्ति विनाशं पर्युपस्थितम्।
उपस्थितं भयं घोरं न बुध्यन्ति यहाध्वरे॥ 12-290-13(76927)
इत्युक्त्वा स महायोगी पश्यति ध्यानचक्षुषा।
स पश्यति महादेवं देवीं च वरदां शुभाम्॥ 12-290-14(76928)
नारदं च महात्मानं तस्या देव्याः समीपतः।
संतोषं परमं लेभे इति निश्चित्य योगवित्॥ 12-290-15(76929)
एकमन्त्रास्तु ते सर्वे येनेशो न निमन्त्रितः।
तस्माद्देशादपक्रम्य दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्॥ 12-290-16(76930)
अपूज्यपूजनाच्चैव पूज्यानां चाप्यपूजनात्।
नृघातकसमं पापं शश्वत्प्राप्नोति मानवः॥ 12-290-17(76931)
अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन।
देवतानामृषीणां च मध्ये सत्यं ब्रवीम्यहम्॥ 12-290-18(76932)
आगतं पशुभर्तारं स्रष्टारं जगतः पतिम्।
अध्वरे ह्यग्रभोक्तारं ह्यर्वेषां पश्यत प्रभुम्॥ 12-290-19(76933)
दक्ष उवाच। 12-290-20x(6414)
सन्ति नो बहवो रुद्राः शूलहस्ताः कपर्दिनः।
एकादशस्थानगता नाहं वेद्मि महेश्वरम्॥ 12-290-20(76934)
दधीचिरुवाच। 12-290-21x(6415)
सर्वेषामेव मन्त्रोऽयं येनासौ न निमन्त्रितः।
यथाऽहं शंकरादूर्ध्वं नान्यं पश्यामि दैवतम्।
तथा दक्षस्य विपुलो यज्ञोऽयं नभविष्यति॥ 12-290-21(76935)
दक्ष उवाच। 12-290-22x(6416)
एतन्मखेशाय सुवर्णपात्रे
हविः समस्तं विधिमन्त्रपूतम्।
विष्णोर्नयाम्यप्रतिमस्य भागं
प्रभुर्विभुश्चाहवनीय एषः॥ 12-290-22(76936)
देव्युवाच। 12-290-23x(6417)
किं नाम दानं नियमं तपो वा
कुर्यामहं येन पतिर्ममाद्य।
` लभेत भागं च तथैव सर्वं
प्रभुर्विभुश्चाहवनीय एषः।'
लभेत भागं भगवानचिन्त्यो
ह्यर्धं तथा भागमथो तृतीयम्॥ 12-290-23(76937)
एवं ब्रुवाणां भगवान्स्वपत्नीं
प्रहृष्टरूपः क्षुभितामुवाच।
न वेत्सि मां देवि कृशोदराङ्गि
किं नाम युक्तं वचनं मखेशे॥ 12-290-24(76938)
अहं विजानामि विशालनेत्रे
ध्यानेन हीना न विदन्त्यसन्तः।
तवाद्य मोहेन च सेन्द्रदेवा
लोकास्त्रयः सर्वत एव मूढाः॥ 12-290-25(76939)
मामध्वरे शंसितारः स्तुवन्ति
रथन्तरं सामगाश्चोपगान्ति।
मां ब्राह्मणा ब्रह्मविदो यजन्ते
ममाध्वर्यवः कल्पयन्ते च भागम्॥ 12-290-26(76940)
देव्युवाच। 12-290-27x(6418)
सुप्राकृतोऽपि पुरुषः सर्वः स्त्रीजनसंसदि।
स्तौति गर्वायते चापि स्वमात्मानं न संशयः॥ 12-290-27(76941)
श्रीभगवानुवाच। 12-290-28x(6419)
नात्मानं स्तौमि देवेशि पश्य मे तनुमध्यमे।
यं स्रक्ष्यामि वरारोहे यागार्थे वरवर्णिनि॥ 12-290-28(76942)
इत्युक्त्वा भगवान्पत्नीमुमां प्राणैरपि प्रियाम्।
सोऽसृजद्भगवान्वक्राद्भूतं घोरं प्रहर्षणम्॥ 12-290-29(76943)
तमुवाचाक्षिप मखं दक्षस्येति महेश्वरः।
ततो वक्राद्विमुक्तेन सिंहेनैकेन लीलया॥ 12-290-30(76944)
देव्या मन्युव्यपोहार्थं हतो दक्षस्य वै क्रतुः।
मन्युना च महाभीमा महाकाली महेश्वरी॥ 12-290-31(76945)
आत्मनः कर्मसाक्षित्वे तेन सार्धं सहानुगा।
देवस्यानुमतं मत्वा प्रणम्य शिरसा ततः॥ 12-290-32(76946)
आत्मनः सदृशः शौर्याद्बलरूपसमन्वितः।
स एव भगवान्क्रोधः प्रतिरूपसमन्वितः॥ 12-290-33(76947)
अनन्तबलवीर्यश्च अनन्तबलपौरुषः।
वीरभद्र इति ख्यातो देव्या मन्युप्रमार्जकः॥ 12-290-34(76948)
सोऽसृजद्रोमकूषेभ्यो रौम्यान्नाम गणेश्वरान्।
रुद्रतुल्या गणा रौद्रा रुद्रवीर्यपराक्रमाः॥ 12-290-35(76949)
ते निपेतुस्ततस्तूर्णं दक्षयज्ञविहिंसया।
भीमरूपा महाकायाः शतशोऽथ सहस्रशः॥ 12-290-36(76950)
ततः किलकिलाशब्दैराकाशं पूरयन्ति च।
तेन शब्देन महता त्रस्तास्तत्र दिवौकसः॥ 12-290-37(76951)
पर्वताश्च व्यशीर्यन्त चकम्पे च वसुंधरा।
मारुताश्चैव घूर्णन्ते चुक्षुभे वरुणालयः॥ 12-290-38(76952)
अग्नयो नैव दीप्यन्ते नैव दीप्यति भास्करः।
ग्रहा चैव प्रकाशन्ते नक्षत्राणि न चन्द्रमाः॥ 12-290-39(76953)
ऋषयो न प्रकाशन्ते न देवा न च मानुषाः।
एवं तु तिमिरीभूते निर्दहन्त्यपमानिताः॥ 12-290-40(76954)
प्रहरन्त्यपरे घोरा यूपानुत्पाटयन्ति च।
प्रमर्दन्ति तथा चान्ये विमर्दन्ति तथाऽपरे॥ 12-290-41(76955)
आधावन्ति प्रधावन्ति वायुवेगा मनोजवाः।
चूर्ण्यन्ते यज्ञपात्राणि दिव्यान्याभरणानि च॥ 12-290-42(76956)
विशीर्यरमाणा दृश्यन्ते तारा इव नभस्तले।
दिव्यान्नपानभक्ष्याणां राशयः पर्वतोपमाः॥ 12-290-43(76957)
क्षीरनद्योऽथ दृश्यन्ते धृतपायसकर्दमाः।
दधिमण्डेदका दिव्याः खण्डशर्करवालुकाः॥ 12-290-44(76958)
षड्रसा निवहन्त्येता गुडकुल्या मनोरमाः।
उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि विविधानि च॥ 12-290-45(76959)
पानकानि च दिव्यानि लेह्यचोष्याणि यानि च।
भृञ्जते विविधैर्वक्रैर्विलुम्पन्त्याक्षिपन्ति च॥ 12-290-46(76960)
रुद्रकोपान्महाकायाः कालाग्निसदृशोपमाः।
क्षोभयन्सुरसैन्यानि भीक्षयन्तः समन्ततः॥ 12-290-47(76961)
क्रीडन्ति विविधाकाराश्चिक्षिषुः सुरयोषितः।
रुद्रक्रोधात्प्रयत्नेन सर्वदेवैः सुरक्षितम्॥ 12-290-48(76962)
तं यज्ञमदहच्छीघ्नं रुद्रकर्मा समन्ततः।
चकार भैरवं नादं सर्वभूतभयंकरम्॥ 12-290-49(76963)
छित्त्वा शिरो वै यज्ञस्य ननाद च मुमोद च।
ततो ब्रह्मादयो देवा दक्षश्चैव प्रजापतिः॥ 12-290-50(76964)
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे कथ्यतां को भवानिति। 12-290-51(76965)
वीरभद्र उवाच।
नाहं रुद्रो न वा देवी नैव भोक्तुमिहागतः॥ 12-290-51x(6420)
देव्या मन्युकृतं मत्वा क्रुद्धः सर्वात्मकः प्रभुः।
द्रष्टुं वा नैव विप्रेन्द्रान्नैव कौतूहलेन वा॥ 12-290-52(76966)
तव यज्ञविघातार्थं संप्राप्तं विद्धि मामिह।
वीरभद्र इति ख्यातो रुद्रकोपाद्विनिःसृतः॥ 12-290-53(76967)
भद्रकालीति विख्याता देव्याः कोपाद्विनिः सृता।
प्रेषितौ देवदेवेन यज्ञान्तिकमिहागतौ॥ 12-290-54(76968)
शरणं गच्छ विप्रेन्द्र देवदेवमुमापतिम्।
वरं क्रोधोऽपि देवस्य वरदानं न चान्यतः॥ 12-290-55(76969)
वीरभद्रवचः श्रुत्वा दक्षो धर्मभृतां वरः।
तोषयामास स्तोत्रेण प्रणिपत्यं महेश्वरम्॥ 12-290-56(76970)
प्रपद्ये देवमीशानं शाश्वतं ध्रुवमव्ययम्।
महादेवं महात्मानं विश्वस्य जगतः पतिम्॥ 12-290-57(76971)
दक्षप्रजापतेर्यज्ञेः द्रव्यैस्तैः सुसमाहितैः।
आहूता देवताः सर्वा ऋषयश्च तपोधनाः॥ 12-290-58(76972)
देवो नाहूयते तत्र विश्वकर्मा महेश्वरः।
तत्र क्रुद्धा महादेवी गणांस्तत्र व्यसर्जयत्॥ 12-290-59(76973)
प्रदीप्ते यज्ञवाटे तु विद्गुतेषु द्विजातिषु।
तारागणमनुप्राप्ते रौद्रे दीप्ते महात्मनि॥ 12-290-60(76974)
शूलनिर्भिन्नहृदयैः कूजद्भिः परिचारकैः।
निखातोत्पाटितैर्यूरपविद्धैरितस्ततः॥ 12-290-61(76975)
उत्पतद्भिः पतद्भिश्च गृध्रैरामिषगृद्धिभिः।
पक्षवातविनिर्धूतैः शिवाशतनिनादितैः॥ 12-290-62(76976)
यक्षगन्धर्वसङ्घैश्च पिशाचोरगराक्षमैः।
प्राणापानौ संनिरुध्य वक्रस्थानेन यत्नतः॥ 12-290-63(76977)
विचार्य सर्वतो दृष्टिं बहुदृष्टिरमित्रजित्।
सहसा देवदेवेशो ह्यग्निकुण्डात्समुत्थितः॥ 12-290-64(76978)
विभ्रत्सूर्यसहस्रस्य तेजः संवर्तकोपमः।
स्मितं कृत्वाऽव्रवीद्वाक्यं ब्रूहि किं करवाणि ते॥ 12-290-65(76979)
श्राविते च मखाध्याये देवानां गुरुणा ततः।
तमुवाचाज्जलिं कृत्वा दक्षो देवं प्रजापतिः॥ 12-290-66(76980)
भीतशङ्कितवित्रस्तः सवाष्पवदनेक्षणः।
यदि प्रसन्नो भगवान्यदि चाहं भवत्प्रियः॥ 12-290-67(76981)
यदि वाऽहभनुग्राह्यो यदि वा वरदो मम।
यद्दग्धं भक्षितं पीतमशित्तं यच्च नाशितम्॥ 12-290-68(76982)
चूर्णीकृतापविद्धं च यज्ञसंभारमीदृशम्।
दीर्घकालेन महता प्रयत्नेन सुसंचितम्।
तन्न मिथ्या भवेन्मह्यं वरमेतमहं वृणे॥ 12-290-69(76983)
तथाऽस्त्वित्याह भगवान्भगनेत्रहरो हरः।
धर्माध्यक्षो विरूपाक्षस्त्र्यक्षो देवः प्रजापतिः॥ 12-290-70(76984)
जानुभ्यामवनीं गत्वा दक्षो लब्ध्वा भवाद्वरम्।
नाम्नामष्टसहस्रेण स्तुतवान्वृषभध्वजम्॥ 12-290-71(76985)
युधिष्ठिर उवाच। 12-290-72x(6421)
यैर्नामघेयैः स्तुतवान्दक्षो देवं प्रजापतिः।
वक्तुमर्हसि मे तात श्रोतुं श्रद्धा ममानघ॥ 12-290-72(76986)
भीष्म उवाच। 12-290-73x(6422)
श्रूयतां देवदेवस्य नामान्यद्भूतकर्मणः।
गूढव्रतस्य गुह्यानि प्रकाशानि च भारत॥ 12-290-73(76987)
नमस्ते देवदेवेश देवारिबलसूदन।
देवेन्द्रबलविष्टम्भ देवदानवपूजित॥ 12-290-74(76988)
सहस्राक्ष विरूपाक्ष त्र्यक्ष यक्षाधिपप्रिय।
सर्वतः पाणिपादान्त सर्वतोक्षिशिरोमुखं॥ 12-290-75(76989)
सर्वतः श्रुतिमंल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठसि।
शङ्कुकर्ण महाकर्ण कुम्भकर्णार्णवालय॥ 12-290-76(76990)
गजेन्द्रकर्ण गोकर्ण पाणिकर्ण नमोस्तु ते।
शतोदर शतावर्त शतजिह्न नमोस्तु ते॥ 12-290-77(76991)
गायन्ति त्वा गायत्रिणोऽर्चन्त्यर्कमर्किणः।
ब्रह्माणं त्वा शतक्रतुमूर्ध्वं खमिव मेनिरे॥ 12-290-78(76992)
मूर्तौ हि ते महामूर्ते समुद्राम्बरसन्निभ।
सर्वा वै देवता ह्यस्मिन्गावो गोष्ठ इवासते॥ 12-290-79(76993)
भवच्छरीरे पश्यामि सोममग्निं जलेश्वरम्।
आदित्यमथ वै विष्णुं ब्रह्माणं च बृहस्पतिम्॥ 12-290-80(76994)
भगवान्कारणं कार्यं क्रिया करणमेव च।
असतश्च सतश्चैव तथैव प्रभवाप्ययौ॥ 12-290-81(76995)
नमो भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च।
पशूनां पतये नित्यं नमोस्त्वन्धकघातिने॥ 12-290-82(76996)
त्रिजटाय त्रिशीर्षाय त्रिशूलवरपाणिने।
त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय त्रिपुरघ्नाय वै नमः॥ 12-290-83(76997)
नमश्चण्डाय कृण्डाय अण्डायाण्डधराय च।
दण्डिने समकर्णाय दण्डिमुण्डाय वै नमः॥ 12-290-84(76998)
नमोर्ध्वदंष्ट्रकेशाय शुक्लायावतताय च।
विलोहिताय धूम्राय नीलग्नीवाय वै नमः॥ 12-290-85(76999)
नमोस्त्वप्रतिरूपाय विरूपाय शिवाय च।
सूर्याय सूर्यमालाय सूर्यध्वजपताकिने॥ 12-290-86(77000)
नमः प्रमथनाथाय वृषस्कन्धाय धन्विने।
शत्रुंदमाय दण्डाय पर्णचीरपटाय च॥ 12-290-87(77001)
नमो हिरण्यगर्भाय हिरण्यकवचाय च।
हिरण्यकृतचूडाय हिरण्यपतये नमः॥ 12-290-88(77002)
नमः स्तुताय स्तुत्याय स्तूयमानाय वै नमः।
सर्वाय सर्वभक्षाय सर्वभूतान्तरात्मने॥ 12-290-89(77003)
नमो होत्रेऽथ मन्त्राय शुक्लध्वजपताकिने।
नमो नाभाय नाभ्याय नमः कटकटाय च॥ 12-290-90(77004)
नमोस्तु कृशनासाय कृशाङ्गाय कृशाय च।
संहृष्टाय विहृष्टाय नमः किलकिलाय च॥ 12-290-91(77005)
नमोस्तु शयमानाय शयितायोत्थिताय च।
स्थिताय धावमानाय मुण्डाय जटिलाय च॥ 12-290-92(77006)
नमो नर्तनशीलाय मुखवादित्रवादिने।
नाद्योपहारलुब्धाय गीतवादित्रशालिने॥ 12-290-93(77007)
नमो ज्येष्ठाय श्रेष्ठाय वलप्रमथनाय च।
कालनाथाय कल्याय क्षयायोपक्षयाय च॥ 12-290-94(77008)
भीमदुन्दुभिहासाय भीमव्रतधराय च।
उग्राय च नमो नित्यं नमोस्तु दशबाहवे॥ 12-290-95(77009)
नमः कपालहस्ताय चितिभस्मप्रियाय च।
विभीषणाय भीष्माय भीमव्रतधराय च॥ 12-290-96(77010)
नमो विकृतवक्राय खङ्गजिह्वाय दंष्ट्रिणे।
पक्वाममांसलुब्धाय तुम्बीवीणाप्रियाय च॥ 12-290-97(77011)
नमो वृषाय वृष्याय गोवृषाय वृषाय च।
कटंकटाय दण्डाय नमः पचपचाय च॥ 12-290-98(77012)
नमः सर्ववरिष्ठाय वराय वरदाय च।
वरमाल्यगन्धवस्त्राय वरातिवरदे नमः॥ 12-290-99(77013)
नमो रक्तविरक्ताय भावनायाक्षमालिने।
संभिन्नाय विभिन्नाय च्छायायातपनाय च॥ 12-290-100(77014)
अघोरघोररूपाय घोरघोरतराय च।
नमः शिवाय शान्ताय नमः शान्ततमाय च॥ 12-290-101(77015)
एकपाद्वहुनेत्राय एकशीर्ष्णे नमोस्तु ते।
रुद्राय क्षुद्रलुब्धाय संविभागप्रियाय च॥ 12-290-102(77016)
पञ्चालाय सिताङ्गाय नमः शमशमाय च।
नमश्चण्डिकघण्टाय घण्टायाघण्टघण्टिने॥ 12-290-103(77017)
सहस्राध्मातघण्टाय घण्टामालाप्रियाय च।
प्राणघण्टाय गन्धाय नमः कलकलाय च॥ 12-290-104(77018)
हूंहूंहूंकारपाराय हूंहूंकारप्रियाय च।
नमः शमशमे नित्यं गिरिवृक्षालयाया च॥ 12-290-105(77019)
गर्भमांससृगालाय तारकाय तराय च।
नमो यज्ञाय यजिने हुताय प्रहुताय च॥ 12-290-106(77020)
यज्ञवाहाय दान्ताय तप्यायातपनाय च।
नमस्तटाय तट्याय तटानां पतये नमः॥ 12-290-107(77021)
अन्नदायान्नपतये नमस्त्वन्नभुजे तथा।
नमः सहस्रशीर्षाय सहस्रचरणाय च॥ 12-290-108(77022)
सहस्रोद्यतशूलाय सहस्रनयनाय च।
नमो बालार्कवर्णाय बालरूपधराय च॥ 12-290-109(77023)
बालानुचरगोप्ताय बालक्रीडनकाय च।
नमोवृद्धाय लुब्धाय क्षुब्धाय क्षोभणाय च॥ 12-290-110(77024)
तरङ्गाङ्कितकेशाय मुञ्जकेशाय वै नमः।
नमः षट्कर्मतुष्टाय त्रिकर्मनिरताय च॥ 12-290-111(77025)
वर्णाश्रमाणां विधिवत्पृथक्कर्मनिवर्तिने।
नमो घुष्याय घोषाय नमः कलकलाय च॥ 12-290-112(77026)
श्वेतपिङ्गलनेत्राय कृष्णरक्तेक्षणाय च।
प्राणभग्नाय दण्डाय स्फोटनाय कृशाय च॥ 12-290-113(77027)
धर्मकामार्थमोक्षाणां कथनीयकथाय च।
साङ्ख्याय साङ्ख्यमुख्याय साङ्ख्ययोगप्रवर्तिने॥ 12-290-114(77028)
नमो रथ्यविरथ्याय चतुष्पथरथाय च।
कृष्णाजिनोत्तरीयाय व्यालयज्ञोपवीतिने॥ 12-290-115(77029)
ईशानवज्रसंघातहरिकेश नमोस्तु ते।
त्र्यम्बकाम्बिकनाथाय व्यक्ताव्यक्त नमोस्तु ते॥ 12-290-116(77030)
काम कामद कामघ्न तृप्तातृप्तविचारिणे।
सर्व सर्वद सर्वघ्न संन्ध्याराग नमोस्तु ते॥ 12-290-117(77031)
`महाबल महाबाहो महासत्व महाद्युते।
महामेघचलप्रख्य महाकाल नमोस्तु ते।
स्थूलजीर्णाङ्गजटिले वत्कलाजिनधारिणे॥ 12-290-118(77032)
दीप्तसूर्याग्निजटिने वत्कलाजिनवाससे।
रसहस्रसूर्यप्रतिम तपोनित्य तमोस्तु ते॥ 12-290-119(77033)
उन्मादनुशतावर्त गङ्गातोयार्द्रमूर्धज।
चन्द्रवर्त युगावर्त मेघावर्त नमोस्तु ते॥ 12-290-120(77034)
त्वमन्नमत्ता भोक्ता च अन्नदोऽन्नभुगेव च।
अन्नस्रष्टा च पक्ता च पक्कभुक्पवनोऽनलः॥ 12-290-121(77035)
जरायुजाण्डजाश्चैव स्वेदजाश्च तथोद्भिजाः।
त्वमेव देवदेवेश भूतग्रामश्चतुर्विधः॥ 12-290-122(77036)
चराचरस्य स्रष्टा त्वं प्रतिहर्ता तथैव च।
त्वामाहुर्ब्रह्मविदुषो ब्रह्म ब्रह्मविदांवर॥ 12-290-123(77037)
मनसः परमा योनिः खं वायुर्ज्योतिषां निधिः।
ऋक्सामानि तथोङ्कारमाहुस्त्वां ब्रह्मवादिनः॥ 12-290-124(77038)
हायिहायि हुवाहायि हावुहायि तथाऽसकृत्।
गायन्ति त्वां सुरश्रेष्ठ सामगा ब्रह्मवादिनः॥ 12-290-125(77039)
यजुर्मयो ऋङ्भयश्च त्वमाहुतिमयस्तथा।
पठ्यसे स्तुतिभिश्चैव वेदोपनिषदां गणैः॥ 12-290-126(77040)
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वर्णावराश्च ये।
त्वमेव मेघसङ्घाश्च विद्युत्स्तनितगर्जितः॥ 12-290-127(77041)
संवत्सरस्त्वामुतवो मासो मासार्धमेव च।
युगं निमेषाः काष्ठास्त्वं नक्षत्राणि ग्रहाः कलाः॥ 12-290-128(77042)
वृक्षाणां ककुदोसि त्वं गिरीणां शिखराणि च।
व्याघ्रो मृगाणां पततां तार्क्ष्योऽनन्तश्च भोगिनाम्॥ 12-290-129(77043)
क्षीरादो ह्युदधीनां च यन्त्राणां धनुरेव च।
वज्रः प्रहरणानां च व्रतानां सत्यमेव च॥ 12-290-130(77044)
त्वमेव द्वेष इच्छा च रागो मोहः क्षमाक्षमे।
व्यवसायो धृतिर्लोभः कामक्रोधौ जयाजयौ॥ 12-290-131(77045)
त्वं गदी त्वं शरी चापी खट्वाङ्गी झर्झरी तथा।
छेत्ता भेत्ता प्रहर्ता त्वं नेता मन्ता पिता मतः॥ 12-290-132(77046)
दशलक्षणसंयुक्तो धर्मोऽर्थः काम एव च।
गङ्गा समुद्राः सरितः पल्वलानि संरासि च॥ 12-290-133(77047)
लता वल्ल्यस्तृणौषध्यः पशवो मृगपक्षिणः।
द्रव्यकर्मसमारम्भः कालः पुष्पफलप्रदः॥ 12-290-134(77048)
आदिश्चान्तश्च देवानां गायत्र्योङ्कार एव च।
हरितो रोहितो नीलः कृष्णो रक्तस्तथाऽरुणः।
कद्रुश्च कपिलश्चैव कपोतो मेचकस्तथा॥ 12-290-135(77049)
अवर्णश्च सुवर्णश्च वर्णकारो घनोपमः।
सुवर्णनामा च तथा सुवर्णप्रिय एव च॥ 12-290-136(77050)
त्वमिन्द्रश्च यमश्चैव वरुणो धनदोऽनलः।
उपप्लवश्चित्रभानुः स्वर्भानुर्भानुरेव च॥ 12-290-137(77051)
होत्रं होता च होम्यं च हुतं चैव तथा प्रभुः।
त्रिसौपर्णं तथा ब्रह्म यजुषां शतरुद्रियम्॥ 12-290-138(77052)
पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम्।
गिरिको हिण्डुको वृक्षो जीवः पुद्गल एव च॥ 12-290-139(77053)
प्राणः सत्त्वं रजश्चैव तमश्चाप्रमदस्तथा।
प्राणोपानः समानश्च उदानो व्यान एव च॥ 12-290-140(77054)
उन्मेषश्च निमेषश्च क्षुतं जृम्भितमेव च।
लोहितान्तर्गता दृष्टिर्महावक्रो महोदरः॥ 12-290-141(77055)
सूचीरोमा हरिश्मश्रुरूर्ध्वकेशश्चलाचलः।
गीतवादित्रतत्त्वज्ञो गीतवादनकप्रियः॥ 12-290-142(77056)
मत्स्यो जलचरो जाल्योऽकलः केलिकलः कलिः।
अकालश्चातिकालश्च दुष्कालः काल एव च॥ 12-290-143(77057)
मृत्युः क्षुरश्च कृत्यश्च पक्षोऽपक्षक्षयंकरः।
मेघकालो महादंष्ट्रः संवर्तकबलाहकः॥ 12-290-144(77058)
घण्टोऽघण्टो घटी घण्टी चरुचेली मिलीमिली।
ब्रह्मकायिकमग्नीनां दण्डी मुण्डस्त्रिदण्डधृक्॥ 12-290-145(77059)
चतुर्युगश्चतुर्वेदश्चातुर्होत्रप्रवर्तकः।
चातुराश्रम्यवेता च चातुर्वर्ण्यकरश्च यः॥ 12-290-146(77060)
सदा चाक्षप्रियो धूर्तो गणाध्यक्षो गणाधिपः।
रक्तमाल्याम्बरघरो गिरिशो गिरिकप्रियः॥ 12-290-147(77061)
शिल्पिकः शिल्पिनांश्रेष्ठः सर्वशिल्पप्रवर्तकः।
भगनेत्राङ्कुशश्चण्डः पूष्णो दन्तविनाशनः॥ 12-290-148(77062)
स्वाहास्वधावषट्कारो नमस्कारो नमो नमः।
गूढव्रतो गुह्यतपास्तारकस्तारकामयः॥ 12-290-149(77063)
धाता विधाता संधाता विधाता धारणो धरः।
ब्रह्मा तपश्च सत्यं च ब्रह्मचर्यमथार्जवम्॥ 12-290-150(77064)
भूतात्मा भूतकृद्भूतो भूतभव्यवोद्भवः।
भूर्भुवः स्वरितश्चैव ध्रुवो दान्तो महेश्वरः॥ 12-290-151(77065)
दीक्षितोऽदीक्षितः क्षान्तो दुर्दान्तोऽदान्तनाशनः।
चन्द्रावर्तयुगावर्तः संवर्तः संप्रवर्तकः॥ 12-290-152(77066)
कामो विन्दुरणुः स्थूलः कर्णिकारस्रजप्रियः।
नन्दीमुखो भीममुखः सुमुखो दुर्मुखोऽमुखः॥ 12-290-153(77067)
चतुर्मुखो बहुमुखो रणेष्वग्निमुखस्तथा।
हिरण्यगर्भः शकुनिर्महोरगपतिर्विराट्॥ 12-290-154(77068)
अधर्महा महापार्श्वश्चण्डधारो गणाधिपः।
गोनर्दो गोप्रतारश्च गोवृषेश्वरवाहनः॥ 12-290-155(77069)
त्रैलोक्यगोप्ता गोविन्दो गोमार्गोऽमार्ग एव च।
श्रेष्ठः स्थिरश्च स्थाणुश्च निष्कम्पः कम्प एव च॥ 12-290-156(77070)
दुर्वारणो दुर्विषहो दुःसहो दुरतिक्रमः।
दुर्धर्पो दुष्प्रकम्पश्च दुर्विषो दुर्जयो जयः॥ 12-290-157(77071)
शशः शशाङ्कः शमनः शीतोष्णक्षुज्जराधिकृत्।
आधयो व्याधयश्चैव व्याधिहा व्याधिरेव च॥ 12-290-158(77072)
मम यज्ञमृगव्याधो व्याधीनामागमो गमः।
शिखण्डी पुण्डरीकाक्षः पुण्डरीकवनालयः॥ 12-290-159(77073)
दण्डधारस्त्र्यम्बकश्च उग्रदण्डोऽण्डनाशनः।
विषाग्निपाः सुरश्रेष्ठः सोमपास्त्वं मरुत्पतिः॥ 12-290-160(77074)
अमृतपास्त्वं जगन्नाथ देवदेव गणेश्वरः।
विषाग्निपा मृत्युपाश्च क्षीरपाः सोमपास्तथा।
मधुश्च्युतानामग्रपास्त्वं त्वमेव तुषिताद्यपाः॥ 12-290-161(77075)
हिरण्यरेताः पुरुषस्त्वमेव
त्वं स्त्री पुमांस्त्वं च नपुंसकं च।
बालो युवा स्थविरो जीर्णदंष्ट्रस्त्वं
नागेन्द्र शक्रस्त्वं विश्वकृद्विश्वकर्ता॥ 12-290-162(77076)
विश्वकृद्विश्वकृतां वरेण्यस्त्वं विश्वबाहो
विश्वरूपस्तेजस्वी विश्वतोमुखः।
चन्द्रादित्यौ चक्षुषी ते हृदयं च पितामहः। 12-290-163(77077)
महोदधिः सरस्वती वाग्बलमनलोऽ
निलः अहोरात्रं निमेषोन्मेषकर्मा॥ 12-290-164(77078)
न ब्रह्मा न च गोविन्दः पौराणा ऋषयो न ते।
माहात्म्यं वेदितुं शक्ता याथातथ्येन ते शिव॥ 12-290-165(77079)
या मूर्तयः सुसूक्ष्मास्ते न मह्यं यान्ति दर्शनम्।
त्राहि मां सततं रक्ष पिता पुत्रमिवौरसम्॥ 12-290-166(77080)
रक्ष मां रक्षणीयोऽहं तवानघ नमोस्तु ते।
भक्तानुकम्पी भगवान्भक्तश्चाहं सदा त्वयि॥ 12-290-167(77081)
यः सहस्राण्यनेकापि पुंसामावृत्य दुर्दृशः।
तिष्ठत्येकः समुद्रान्ते स मे गोप्ताऽस्तु नित्यशः॥ 12-290-168(77082)
यं विनिद्रा जितश्वासाः सत्वस्थाः संयतेन्द्रियाः।
ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मने नमः॥ 12-290-169(77083)
जटिले दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे।
कमण्डलुनिषङ्गाय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः॥ 12-290-170(77084)
यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाङ्गसन्धिषु।
कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तस्मै तोयात्मने नमः॥ 12-290-171(77085)
संभक्ष्य सर्वभूतानि युगान्ते पर्युपस्थिते।
यः शेते जलमध्यस्थस्तं प्रपद्येऽम्बुशायिनम्॥ 12-290-172(77086)
प्रविश्य वदनं राहोर्यः सोमं पिबते निशि।
ग्रसत्यर्कं च स्वर्भानुर्भूत्वा मां सोऽभिरक्षतु॥ 12-290-173(77087)
ये चानुपतिता गर्भा यथा भागानुपासते।
नमस्तेभ्यः स्वधा स्वाहा प्राप्नुवन्तु मुदं तु ते॥ 12-290-174(77088)
येऽङ्गुष्ठमात्राः पुरुषा देहस्थाः सर्वदेहिनाम्।
रक्षन्तु ते हि मां नित्यं नित्यं चाप्याययन्तु माम्॥ 12-290-175(77089)
येन रोदन्ति देहस्था देहिनो रोदयन्ति च।
हर्षयन्ति न हृष्यन्ति नमस्तेभ्योऽस्तु नित्यशः॥ 12-290-176(77090)
ये नदीषु समुद्रेषु पर्वतेषु गुहासु च।
वृक्षमूलेषु गोष्ठेषु कान्तारे गहनेषु च॥ 12-290-177(77091)
चतुष्पथेषु रथ्यासु चत्वरेषु तटेषु च।
हस्त्यश्वरथशालासु जीर्णोद्यानालयेषु च॥ 12-290-178(77092)
येषु पञ्चसु भूतेषु दिशासु विदिशासु च।
चन्द्रार्कयोर्मध्यगता ये च चन्द्रार्करश्मिषु॥ 12-290-179(77093)
रसातलगता ये च ये च तस्मै परं गताः।
नमस्तेभ्यो नमस्तेभ्यो नमस्तेभ्योस्तु नित्यशः॥ 12-290-180(77094)
येषां न विद्यते सङ्ख्या प्रमाणं रुपमेव च।
असंख्येयगुणा रुद्रा नमस्तेभ्योस्तु नित्यशः॥ 12-290-181(77095)
सर्वभूतकरो यस्मात्सर्वभूतपतिर्हरः।
सर्वभूतान्तरात्मा च तेन त्वं न निमन्त्रितः॥ 12-290-182(77096)
त्वमेव हीज्यसे यस्माद्यज्ञैर्विविधदक्षिणैः।
त्वमेव कर्ता सर्वस्य तेन त्वं न निमन्त्रितः॥ 12-290-183(77097)
अथवा मायया देव सूक्ष्मया तव मोहितः।
एतस्मात्कारणाद्वाऽपि तेन त्वं न निमन्त्रितः॥ 12-290-184(77098)
प्रसीद मम भद्रं ते भव भावगतस्य मे।
त्वयि मे हृदयं देव त्वयि बुद्धिर्मनस्त्वयि॥ 12-290-185(77099)
स्तुत्वैवं स महादेवं विरराम प्रजापतिः।
भगवानपि सुप्रीतः पुनर्दक्षमभाषत॥ 12-290-186(77100)
परितुष्टोऽस्मि ते दक्ष स्तवेनानेन सुव्रत।
बहुनात्र किमुक्तेन मत्समीपे भविष्यसि॥ 12-290-187(77101)
अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च।
प्रजापते मत्प्रसादात्फलभागी भविष्यसि॥ 12-290-188(77102)
अथैनमब्रवीद्वाक्यं लोकस्याधिपतिर्भवः।
आश्वासनकरं वाक्यं वाक्यविद्वाक्यसंमितम्॥ 12-290-189(77103)
दक्ष दक्ष न कर्तव्यो मन्युर्विघ्नमिमं प्रति।
अहं यज्ञहरस्तुभ्यं दृष्टमेतत्पुरातनम्॥ 12-290-190(77104)
भूयश्च ते वरं दद्मि तं त्वं गृह्णीष्व सुव्रत।
प्रसन्नवदनो भूत्वा तदिहैकमनाः शृणु॥ 12-290-191(77105)
वेदात्षडङ्गादुद्धृत्य साङ्ख्ययोगाच्च युक्तितः।
तपः सुतप्तं विपुलं दुश्चरं देवदानवैः॥ 12-290-192(77106)
अपूर्वं सर्वतोभद्रं सर्वतोमुखमव्ययम्।
अब्दैर्दशाहसंयुक्तं गूढमप्राज्ञनिन्दितम्॥ 12-290-193(77107)
वर्णाश्रमकृतैर्धर्मैर्विपरीतं क्वचित्समम्।
गतान्तैरध्यवसितमत्याश्रममिदं व्रतम्॥ 12-290-194(77108)
मया पाशुपतं दक्ष शुभमुत्पादितं पुरा।
तस्य चीर्णस्य तत्सम्यक्फलं भवति पुष्कलम्॥ 12-290-195(77109)
तच्चास्तु ते महाभाग त्यज्यतां मानसो ज्वरः।
एवमुक्त्वा महादेवः सपत्नीकः सहानुगः।
अदर्शनमनुप्राप्तो दक्षस्यामितविक्रमः॥ 12-290-196(77110)
दक्षप्रोक्तं स्तवमिमं कीर्तयेद्यः शृणोति वा।
नाशुभं प्राप्नुयात्किंचिद्दीर्घमायुरवाप्नुयात्॥ 12-290-197(77111)
यथा सर्वेषु देवेषु वरिष्ठो भगवाञ्छिवः।
तथा स्तवो वरिष्ठोऽयं स्तवानां ब्रह्मसंमितः॥ 12-290-198(77112)
यशोराज्यसुखैश्वर्यकामार्थधनकाङ्क्षिभिः।
श्रोतव्यो भक्तिमास्थाय विद्याकामैश्च यत्नतः॥ 12-290-199(77113)
व्याधितो दुःखितो दीनश्चोरग्रस्तो भयार्दितः।
राजकार्याभियुक्तो वा मुच्यते महतो भयात्॥ 12-290-200(77114)
अनेनैव तु देहेन गणानां समतां व्रजेत्।
तेजसा यशसा चैव युक्तो भवति निर्मलः॥ 12-290-201(77115)
न राक्षसाः पिशाचा वा न भूता न विनायकाः।
विघ्नं कुर्युर्गृहे तस्य यत्रायं पठ्यते स्तवः॥ 12-290-202(77116)
शृणुयाच्चैव या नारी तद्भक्ता ब्रह्मचारिणी।
पितृपक्षे मातृपक्षे पूज्या भवति देववत्॥ 12-290-203(77117)
शृणुयाद्यः स्तवं कृत्स्नं कीर्तयेद्वा समाहितः।
तस्य सर्वाणि कर्माणि सिद्धिं गच्छन्त्यभीक्ष्णशः॥ 12-290-204(77118)
मनसा चिन्तितं यच्च यच्च वाचाऽनुकीर्तितम्।
सर्वं संपद्यते तस्य स्तवस्यास्यानुकीर्तनाम्॥ 12-290-205(77119)
देवस्य च गुहस्यापि देव्या नन्दीश्वरस्य च।
बलिं सुविहितं कृत्वा दमेन नियमेन च॥ 12-290-206(77120)
ततस्तु युक्तो गृह्णीयान्नामान्याशु यथाक्रमम्।
ईप्सिताँल्लभते सोर्थान्भोगान्कामांश्च मानवः॥ 12-290-207(77121)
मृतश्च स्वर्गमाप्नोति तिर्यक्षु च न जायते।
इत्याह भगवान्व्यासः पराशरसुतः प्रभुः॥ ॥ 12-290-208(77122)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि नवत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 290॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-290-12 वधं च संप्रपन्ना वै किन्तु कालस्येति ध. पाठः॥ 12-290-24 क्षुभितो ह्युवाचेति ध. पाठः॥ 12-290-28 यं ददामि वरारोहे योगार्थे इति ध. पाठः॥ 12-290-41 प्रहरन्त्यध्वरे घोरा इति ध. पाठः॥ 12-290-47 क्षोभयन्त्यशुभैर्वकैरिति ध. पाठः॥ 12-290-62 यज्ञघातविनिर्घातैः शिवाशतनिनादितैरिति ध. पाठः॥ 12-290-63 वकस्थानेन पद्मासनापरपर्यायेण योगासनेन॥ 12-290-69 तृणीकृतापविद्धं चेति ध. पाठः॥ 12-290-78 स्वमिव येमिरे इति ध. पाठः॥ 12-290-84 नमश्चण्डाय मुण़्डायेति ध. पाठः॥ 12-290-85 शुद्धायात्मकृताय चेति ध. पाठः॥ 12-290-90 महामात्राय मन्त्रायेति ध. पाठः॥ 12-290-97 बहुजिह्वाय दंष्ट्रिणि इति ध. पाठः॥ 12-290-98 क्रिडक्रिडाय चण़्डायेति ध. पाठः॥ 12-290-103 नमश्चण्डिकदण्डाय चण्डायादन्डदण़्डिने इति ध. पाठः॥ 12-290-104 सहस्रधातुचण्डाय रुण़्डमालाप्रियाय चेति ध. पाठः॥ 12-290-109 बालसूर्यधराय चेति ध. पाठः॥ 12-290-110 बालातुराणां गोपायेति ध. पाठः॥ 12-290-114 सांख्याय सांख्ययोगायेति ध. पाठः॥ 12-290-116 ईशानब्रह्मसंभूतेति ध. पाठः॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|